Sommige rituelen verdienen herwaardering

24 april 2013 08:59

Een mooie foto in de Volkskrant van woensdag 24 april van fotograaf Marcel van den Bergh. De foto is gemaakt tijdens de uitvaart van Oud-bisschop Muskens.

In het beeld valt veel te zien. De broer die stemming en met respect en tegelijk met goedkeuring toekijkt hoe onberispelijk geklede jonge dragers – werkstudenten waarschijnlijk – de kist op hun schouders dragen. Ondanks het verstilde beeld van de foto zie je dat ze langzaam voortschrijden. Het is een regenachtige lentedag, de straat glimt. Het lijkt een andere tijd. Oude gevels, geen reclame-uitingen, geen auto’s.  In processie lopen katholieke geestelijken met gepaste eerbied en enige afstand achter de kist aan. Hun weerspiegeling in de stenen verbindt hen met de dragers van de kist  voor hen. De tussenruimte in deze begrafenisstoet draagt er aan bij dat de aandacht zich volledig kan focussen op de overledene.
Muskens was een markant bisschop vertelde ieder in memoriam in de kranten. De laatste progressieve bisschop. Een man met soms stevige uitspraken. De ongemakkelijke waarheid die hij onder woorden bracht, over de stille en onzichtbare armoede die beleidsmakers in Den Haag naar zijn oordeel te vaak bagatelliseerden in hun economische dadendrang. In de politiek correcte breedsprakigheid over dat soort onderwerpen, ben je dan al gauw markant als je in heldere bewoordingen uitdrukt waar het volgens jou op staat. Kijk je naar de kist dan lijkt die dat beeld van de persoonlijkheid van Muskens te ondersteunen. Strakke hoekige vormen. Geen opsmuk. De kortste verbinding tussen A en B is een rechte lijn. ‘Terug naar de essentie’ lijkt de kist uit te drukken.

Op deze strakke kist horen ook geen handgrepen. Hij kan daardoor alleen maar op de schouders gedragen worden.
Het dragen van de kist op de schouders – het zogenaamde ‘schouderen’ -is een traditie die we meestal alleen nog zien tijdens uitvaarten van maatschappelijk belangrijke personen. Tegenwoordig gebruiken we meestal efficiënt inklapbaar rollend materieel: het gemak dient immers de mens. En als we dan zelf iemand willen dragen tijdens zijn laatste gang, doen we dat tussen ons in op kniehoogte. Aan de bijpassende handgrepen van hout of al naar gelang het model kist met koperbeslag.
We zien op de dag van de uitvaart wel wie er mee wil helpen. Met gestrekte arm, allemaal naar buiten hangend, continu balans zoekend en soms zwoegend – ‘hoe ver nog?’ – dragen we onze dierbare.
Sommige rituelen verdienen herwaardering. Samen oefenen in de dagen voor de uitvaart. Als laatste eerbetoon van je vriendengroep, je kleinkinderen, de neven, de collega’s, het bestuur waarin je zat: tijdens jouw laatste gang ga je op onze schouders.

Terug naar overzicht