Anja van Wingerden-Sontag – directeur Après la Vie

1 februari 2017 11:23

Anja van Wingerden heeft ruim zestien jaar geleden Après la Vie opgericht vanuit haar fascinatie voor wat de dood met het leven doet. Het directe zicht op vergankelijkheid, het ziek zijn, de abrupte inslag van het sterven, de commotie en emotie rondom het afscheidsproces, zijn thema’s die haar belangstelling hebben. Daarnaast voelt zij zich geraakt door zinloos sterven vanwege oorlog, geweld, ongelukken e.d.

Als sociaal wetenschapper is Anja altijd op zoek gegaan naar processen van betekenisgeving en zingeving. Zij had de tijd mee, want juist rond de millenniumwisseling werden afscheidsprocessen kleurrijker. Ontstond er openbare en collectieve rouw. En kon er vrijelijk en ongegeneerd meegekeken worden vanuit de huiskamer naar stervenden en rouwenden die in diverse televisieprogramma’s voorbij trokken.

‘De dood heb ik van jongs af aan ontmoet. In de gang bij mijn oma hingen vele schilderijen en foto’s van familieleden die ik nimmer zou ontmoeten. Vermoord in de 2e wereldoorlog. Mijn oma kon uren over de vermeende gruwelijkheden vertellen. Toen zij ging dementeren werden de sporen van dat aangedane verdriet opnieuw zichtbaar. Ik vroeg me toen af of ze ooit weg waren geweest. Of dat eigenlijk wel kon, als je zoiets moest dragen.’

Anja verdiepte zich in rouw- en stervensbegeleiding en ging in gesprek. Met grote en kleine mensen die te horen hadden gekregen dat zij ongeneeslijk ziek waren, met ouders van vermoorde kinderen, met vrouwen die hun man verloren hadden tijdens een militaire missie, met nabestaanden van dodelijke verkeersslachtoffers. En met mensen zoals ieder ander, die voor altijd afscheid moesten nemen van een ander. Iemand van wie zij zielsveel hadden gehouden, iemand die zij haatten. Het kwam allemaal langs.

‘Ik leerde in het begin om mijn handen op de rug te binden en mijn snavel te houden. Niets willen, er alleen maar zijn. Niet bang zijn voor de onmacht. Proberen om de ander zelf vorm te laten geven, betekenis te laten geven aan het verdriet.’

‘De pijn wegnemen, in de betekenis van troosten kan ik niet. Voor mij is er een duidelijk verschil tussen troosten en betekenis geven aan verdriet. Een geslagen gat door een overlijden van een vorm voorzien doe je met behulp van je veerkracht. Veerkracht die in heel veel mensen is aan te boren. Daar ben ik goed in.’

Vanuit haar voormalige functie als directeur van grotere organisaties was Anja gewend om in het openbaar te spreken. Zij ging spreken bij uitvaarten en openbare rouwbijeenkomsten, maar ontdekte dat woorden soms te kort schoten om recht te doen aan wat er was. Naast een opleiding tot uitvaartbegeleider volgde Anja de opleiding tot ritueelbegeleider, Zij ging op zoek naar universele gedachten, algemene waarden, (h)erkenbare woorden. Samen met kunstenaars, muzikanten, verhalenvertellers, dansers, stylisten en andere creatievelingen creëerde zij bijzondere afscheidsontmoetingen.

‘Creatief nadenken over een afscheidsplechtigheid of herdenking kan zoveel leed verlichten. Ik put daar zelf enorme kracht uit en weet dat mensen deze ook ervaren. Het is een omgekeerde stroom. Dat teruggeven wat je eerder ontvangen hebt tijdens de intieme begeleidingsgesprekken. Handen en voeten geven aan verkregen inzichten. Geweldig om te doen!’

Ondertussen leerde Anja, door samenwerking met diverse uitvaartorganisaties, de uitvaartbranche steeds beter kennen. Ze analyseerde de branchecultuur en de drijfveren van werkers binnen de uitvaartwereld. Ze zag het speelveld van zakelijke belangen en emotionele behoeften.

‘Tijdens de vele nazorg gesprekken hoorde ik meestal hoe goed iedereen zijn werk had gedaan tijdens een afscheidsproces. Hoe betrokken en liefdevol artsen, hulpverleners, uitvaartbegeleiders, verzorgers en koffiedames waren geweest. Maar soms werd ik ook geconfronteerd met de gevolgen van steken die men ergens in het proces had laten vallen.

Ik probeer nog dagelijks om deze geluiden -die veelal onderhuids blijven- zichtbaar te maken voor betrokkenen binnen de branche. Door inzichten aan te reiken, alternatieven van functioneren en organiseren te bespreken. Kortom: het werken rondom afscheid te professionaliseren. Het geeft veel voldoening als je hoort van een directeur van een uitvaartorganisatie dat hij door de verstrekte informatie vanuit de nazorg gesprekken, zicht heeft gekregen op de zwakke schakels binnen zijn bedrijf. Daar ligt het begin van kwalitatieve verbeteringen die ieder volgend afscheidsproces zachter en warmer kunnen maken.’

‘Het is voor mij een feest om de inmiddels opgedane inzichten rondom de processen van rouw en verlies en de verkregen ervaring in de uitvaartbranche te kunnen delen binnen de Après la Vie Academie. Met plezier stort ik mij daar op het ontwikkelen van de nieuwe generatie uitvaartbegeleiders die professioneel van betekenis willen zijn. Een logische volgende stap die geheel past bij de organisatie ontwikkeling van Après la Vie. Kennis doorgeven en overdragen vanuit de praktijk staat niet alleen elke werkdag, maar zeker ook iedere trainingsdag centraal.

Terug naar overzicht