De overheid en de dood: bemoei je er niet mee

13 oktober 2019 18:18 Man loopt naar water

De week van de eenzaamheid is nog niet voorbij of we moeten alweer aan de slag met de week van de mantelzorgers. Minister Hugo de Jonge vindt dat we ook meer bij de dood stil moeten staan en ons erop voor moeten bereiden. Hij lanceerde deze zomer daarvoor een heuse website. Zijn we het samenleven inmiddels zo verleerd dat de overheid zich moet bemoeien met de zaken des levens en nu ook al de dood? Maar kunnen we het niet prima zelf regelen zonder overheidsbemoeienis?

De mens leeft in een wereld van mininetwerkjes

Zoals we weten is de mens genetisch bepaald een sociaal wezen. Ook in deze tijd waar individuele keuzevrijheid als een groot goed wordt beschouwd. Nog niet eens zo lang geleden hadden we een verzuilde samenleving, met eigen gedeelde opvattingen gebruiken en codes binnen een groep waarop we terug konden vallen. Tegenwoordig is de moderne mens, althans hij of zijn die voldoende zelfredzaam is, vooral de spin in een eigen web van mininetwerkjes. Met eigen peers. Of het nu de ouders op het schoolplein zijn, je beroepsgroep, je Gothicfeestjes in het weekend, als vrijwilligers van de sportvereniging, of het vitaal grijze uitgaansclubje dat in wisselende samenstelling ieder jaar gezellig naar het Vrijthof gaat om André Rieu live te zien optreden.

 

Heel de mens, of de mens als arrangement?

Hoezeer deze persoonlijke keuzevrijheid ook niet meer weg te denken is uit onze samenleving, ze maakt het leven er niet gemakkelijker op. Want omgangsvormen en codes en sociale gebruiken zoals betrokkenheid op elkaar: je mag en moet steeds meer zelf proefondervindelijk ontdekken wat bij jou past en op wie je terug kunt vallen.

Aandacht voor heel de mens, gedeelde normen zijn inmiddels in samenhang ver te zoeken. Bent u eenzaam? Dan hebben we daar beleid op gemaakt en kunt u naar het eetcafé in het Huis van de Buurt. Kunt u de mantelzorg niet meer aan? Schrijf u dan in voor het mantelzorgcompliment van de gemeente? U bent gepensioneerd boekhouder? Wilt u dan niet van betekenis zijn als schuldhulpverleningsmaatje?

Gaat u dood? Ook daar hebben we een palliatief maatjesproject voor ontwikkeld met heel betrokken mensen die u graag helpen en met u opdenken.

Knip, knip, voor alles verzinnen we een aangepast arrangement vaak door professionals uitgevoerd.

 

Alleen als het onderwerp ons persoonlijk raakt

Heel begrijpelijk dat een minister zich daar zorgen over maakt en die zich bovendien realiseert dat als het om zorg gaat het onbetaalbaar is om alles professioneel of via geschoolde vrijwilligers te regelen. Laten we nu dus ook maar over de dood praten, zeker met de vergrijzingsgolf die gaande is. Praten over wat we met elkaar moeten regelen, of over hoe we van betekenis voor elkaar kunnen zijn als blijkt dat we door een ongeneeslijke ziekte onder ogen moeten zien dat het fysieke einde nabij is. Natuurlijk zijn die gesprekken nuttig, maar de drijfveer om daarmee echt aan de slag te gaan zal meestal pas plaatsvinden als die situatie zich aandient.

 

Komt tijd komt raad

De beperking van al die campagnes is dat ze een stukje van het leven er uitknippen en daar dan een momentopname alle aandacht op richten. Zo’n campagne gooit al gauw alles op een hoop. Als we het over eenzaamheid hebben, denken we ook vaak in absolute en stereotype beelden van mensen die langzaam weg kniezen achter de geraniums terwijl het ook een aspect is van het leven, waar iedereen wel eens mee te maken heeft.

De minister en de staat die ons aan willen sporen om over persoonlijke thema’s zoals de dood na te denken, gaat veel te makkelijk op de stoel van de dominee, de humanistisch raadsvrouw of de ethicus zitten. Zowel het leven en de aanstaande dood kennen in al hun facetten geen draaiboek of masterplan, waar we als vanzelfsprekend mee aan de slag gaan. Komt tijd komt meestal vanzelf raad. Dat is niet voor niets een cliché. Overheidscampagnes zullen door hun vluchtigheid dan ook weinig rendement hebben.

 

Samenredzaamheid een nieuw thema voor Burendag

Interessanter is wellicht dat iedereen in zijn eigen omgeving eens nadenkt in een all-in-one thema over samenredzaamheid in de moderne samenleving.

Misschien een mooi nieuw thema voor een Burendag nieuwe stijl. 350 euro voor een leuke andere Burendag met een samenredzaam-activiteit die een keer het springkussen en de buurtbarbecue overslaat. Aanknopingspunten genoeg. Mevrouw de Vries die niet meer buiten komt aanspreken. De moeder met een autistisch kind die zich telkens moet verantwoorden voor het gedrag van haar kind eens een keer ontlasten. De ongeneeslijke zieke buurman, waarvoor we samen afspreken dat we zijn vrouw te ontlasten, door een kookrooster met omwonenden te maken.

Maar misschien Burendag dit jaar, uit piëteit met de nabestaanden, maar helemaal aflassen omdat drie huizen verderop net iemand is overleden. Geen campagne die daar het antwoord op heeft. Geen minister, campagne of website die daar de weg in wijst, want samenredzaamheid bij welk menselijk thema ook moet uit ons zelf komen

Terug naar overzicht